کار با رایانه می تواند عوارضی برای فرد داشته باشد. از جمله این عوارض می توان به این موارد اشاره کرد:
1- اختلال در عملكرد بینایی در كاربران رایانه كه طولانی مدت با رایانه كار می كنند:
خستگی عضلات چشم، سوزش و قرمزی چشم، اشك ریزش، دوبینی یا تاری دید، خارش چشم و بعضاً سردرد مشاهده می شود. ولی تاكنون هیچ گونه اختلال پاتولوژیك یا بیماری جدی چشم در كاربران رایانه دیده نشده است.ممكن است این تصور ایجاد گردد كه تماس با اشعه ساطع شده از كامپیوتر سبب آب مروارید گردد، ولی تحقیقات انجام شده نشان می دهد هیچ ارتباطی بین این دو وجود ندارد.
به نظر می رسد اختلالات بینایی ناشی از كار با رایانه را در سه گروه بتوان تقسیم بندی كرد:
الف) اختلالات مربوط به ظرفیت بینایی كاربر
ب) مشخصات فیزیكی صفحة نمایشگر
ج) میزان روشنایی محیط كار
2 -اختلالات اسكلتی - عضلانی:
این اختلالات شایعتر از مشكلات بینایی می باشند.درصد زیادی از كاربران از درد گردن، شانه و كمر شاكی هستند.
درد در مچ دست نیز دیده می شود.خطر سندرم مچ دست نیز در كاربران بالا می باشد.مهمترین عامل در ایجاد این اختلالات وضعیت قرارگیری كاربر است.اكثر كاربران برای مدت طولانی در یك وضعیت ثابت قرار می گیرندكه بعضاً وضعیت نامناسبی است.این امر فشار مكانیكی مضاعفی را بر عضلات گردن، شانه و پشت اعمال می كند.از طرف دیگر حركات تكراری هم بعنوان عامل دوم در ایجاد فشار بر روی گروههای عضلانی مؤثر است.بسیاری از این شرایط را می توان با طراحی مناسب محیط كار تصحیح كرد.
3 -استرس شغلی:
در اكثر كاربران به دلیل حجم بالای كار و كنترل كم روی آن دچار استرس می باشند.كه در دراز مدت مشكلات جسمی و روحی چندی را به دنبال دارد.
4 -امواج الكترو مغناطیس:
یكی دیگر از مسائلی كه در بین كاربران ایجاد نگرانی نموده است، مواجهه با امواج الكترومغناطیس و خطری است كه بر روی سیستم تولید مثلی كاربران ایجاد می كند.طی مطالعات چندی كه به انجام رسیده است، هیچ ارتباطی بین مواجهه با این امواج و آثار سوء روی سیستم تولید مثل و سرانجام حاملگی دیده نشده است.
نكات ارگونومیكی در كار با رایانه:
1 -میزكار:
الف) ارتفاع میز كار: می بایست قابل تنظیم باشد تا كاربر با ایجاد تغییرات مناسب در ارتفاع میز و تدارك ارگونومی مناسب جهت استقرار صفحه نمایش و صفحه كلید برای خود شرایط مطلوبی فراهم كند.
برخی از متخصصین (Anon; Andersson; Ortengren; Kaplan )توصیه كرده اند كه ارتفاع میز تایپ كوتاهتر از میز نوشتن باشد. Dainoff توصیه می كندارتفاع صفحه كلید برابر با ارتفاع آرنج باشد بطوریكه در هنگام كار ساعدها تقریباً موازی با افق قرار گیرند و همچنین زاویه بین مچ دست و ساعد حدود 10-5 درجه باشد.
نكته: اگر ارتفاع میز غیر قابل تغییر و تنظیم باشد ارتفاع آن باید حدود 70 سانتیمتر انتخاب شود.
ب) ضخامت میزكار:
باید به اندازه كافی و مناسب ضخامت داشته باشد ولی اقتصادی تر آن است كه این ضخامت از 20 میلیمتر تجاوز نكند.
ج) عرض میز كار:
باید به اندازه ای باشد كه از جای كافی برای صفحه نمایش، صفحه كلید ونیز از فضایی مناسب برای قرار گرفتن پیش نویسها یا اسناد برخوردار باشد.این مقدار 90 سانتیمتر توصیه شده است.
2- ارتفاع صفحه نمایش و چرخش:
بایستی قابل تنظیم باشند.كاربر بایستی بتواند كنتراست و روشنی صفحه نمایش را تنظیم نماید.صفحه نبایستی نور را منعكس كند و باید تصویری واضح بدهد.صفحه نمایش می بایست روبروی كاربر ودر نزدیكی صفحه كلید قرار گیرد.بهترین زاویه دید از 10 تا 30 درجه در زیر خط افقی كه ازچشم كاربر عبور می كند،
می باشد.اكثر محققان فاصله كاربر و صفحه نمایش را 70-45 سانتیمتر ذكر كرده اند. برای به حداقل رساندن فشار بر روی گردن و كمر استفاده از گیره اوراق (Document Holder) توصیه شده است.
3 -محل ایده آل:
برای صفحه كلید محلی با ارتفاع مناسب و شیب منفی می باشد و محل ماوس باید 2-1 اینچ بالاتر از سطح محل صفحه كلید باشد.
4 - صندلی:
الف) صندلی باید از كیفیت مطلوب برخوردار باشد به نحوی كه دارای روكش پارچه ای و پنج چرخ كاملاً قابل تنظیم و تغییر باشد.
ب) ارتفاع صندلی: توصیه می شود ارتفاع صندلی بین 50-38 سانتیمتر قابل تنظیم باشد.
ج) پشتی صندلی: باید قابل تغییر بین120-90 درجه باشد.اگر زاویه پشتی صندلی بیشتر از 110 درجه باشد،فشار وارد بر ستون فقرات كاهش می یابد.
5-زاویه آرنج كاربر ( زاویه بازو با ساعد) :
باید در حدود یا بیشتر از 90 درجه باشد كه این عمل برای جلوگیری از تراكم و به هم فشردگی رگها و اعصاب آرنج می باشد.
6 -صدا:
باعث اختلال حواس، استرس، سفت شدن عضلات و افزایش ریسكهای آسیب زا هنگام كار می شود.از اینرو انتخاب محل كار آرام دارای اهمیت ویژه ای می باشد.
7 -زمان كار با رایانه حداكثر از 50 درصد زمان كار روزانه نباید تجاوز كند.
8- برای جلوگیری از خستگی چشم هر 15 دقیقه باید صفحه ای را با فاصله بیشتر (دورتر) از صفحه نمایش برای یك تا دو دقیقه نگاه كرد.(ترجیحاً اشیایی با فاصله 20 گام). همچنین پلك زدن سریع چشم نیز راه مؤثر دیگر می باشد.
9 -هر 60-30 دقیقه باید یك استراحت كوتاه مدت صورت بگیرد كه در این مدت ایستادن حركت و انجام فعالیتهای دیگر پیشنهاد می شود.
10 -توزیع روشنایی محل كار باید به شیوه ای باشد كه هیچ چراغ درخشانی در صفحه نمایش دیده نشود.برای جلوگیری می توان وضعیت صفحه نمایش را به بالا یا پایین تغییر داده و یا از یك شیشه anti-glar بر روی صفحه استفاده كرد.
11 - نور طبیعی كه از پنجره وارد محل كار می شود باید به گونه ای باشد كه باعث تیره شدن صفحه نگردد.
12 -در هنگام استفاده از صفحه كلید مچ دست نبایستی به طرفین خم شود(مچ ها باید صاف و مستقیم باشد).
13-در هنگام كار با ماوس مچ دست بصورت راست و مستقیم باشد.
14 -بازو و آرنج به بدن چسبیده باشند.( در موقع كار با ماوس می توانند از بدن جدا باشند).
15- سر و گردن راست و مستقیم باشند.
16ا-گر كاربر بطور متناوب از تلفن استفاده می كند، تلفن باید به او نزدیك باشد.
17- تكیه گاه پا :
برای كاربران كوتاه قد، تكیه گاه می تواند بسیار سود مند باشد به گونه ای كه آنها می توانند پاهای خود را بر روی آن گذاشته و از آویزان بودن آنها جلوگیری كنند.
18 - تكیه گاه ساعد صندلی :
تكیه گاه صندلی نباید با میز كار تداخل ایجاد كند.برای كار با صفحه كلید، هنگامی كه كاربر ناچار است صندلی خود را تا آنجا كه می شود به میز نزدیك كند، تكیه گاه ساعد ( تكیه گاه آرنج ) بایستی كوتاه باشد.اغلب در اینگونه شرایط، تكیه گاههای كوتاه، بر تكیه گاههای بلند برتری دارد.
19 - تكیه گاه مچ دست (Wrist rest ) :
بودن تكیه گاه مچ دست اجباری نیست، زیرا عادات كار با صفحه كلید و ماشین نویسی در میان افراد متفاوت است؛ به گونه ای كه برخی از كاربران ترجیح می دهند كه از تكیه گاه مچ دست استفاده كنند و برخی دیگر مایل هستند كار بدون استفاده از آن انجام دهند.باور این است كه استفاده از تكیه گاه نرم ( ونه تكیه گاه سفت ) موجب می شود كه هنگام كار با صفحه كلید، فشار كمتری به مچ دست وارد آید و خطر بروز تونل كارپال كاهش یابد.البته هنوز پژوهشها، به اثبات هرگونه برتری شایان توجه استفاده از تكیه گاههای مچ دست واین نكته توانا نیستند، كه آیا استفاده از انواع نرم آنها، تغییری را در جهت تندرستی هر چه بیشتر كاربر ایجاد می كند یا خیر.
20 -تكیه گاه ناحیه كمر ( Lumbar Support ) :
یكی از عواملی كه قابل تنظیم بودن آن مهم است، تكیه گاه ناحیه كمر است. معمولاً مورد استفاده قرار نمی گیرد، زیرا استفاده كنندگان، در وضعیت مستقیم و قائم بر روی صندلی
می نشینند و اغلب پشت خود را به صندلی نمی فشارند.اگر تكیه گاه ناحیه كمر، به ناحیه ای دیگر بجز ناحیه كمر فشار وارد آورد می تواند بسیار ناراحت كننده باشد.
21 - نگه دارنده پیش نویس ( Document Holder ) :
اگر كاربر به صفحه نمایش و محل استقرار پیش نویس پی در پی نگاه می كند، وضعیت خوب و مناسب، استقرار
پیش نویس بین صفحه نمایش و صفحه كلید است.برای كارهایی نظیر وارد كردن اطلاعات، اگر چه نیاز به نگاه كردن به صفحه نمایش كمتر می باشد، اما محل استقرار پیش نویس باید پشت صفحه كلید باشد و صفحه نمایش در كنار آن دو قرار گیرد.
كاهش خیرگی چشم و بازتابش ها از روی مانیتور صفحة نمایش:
خیرگی و بازتابش نور از روی صفحه نمایش می تواند سبب دشوار شدن خواندن مطالب شود.محیط مطلوب برای كار با صفحة نمایش پایانه های تصویری، اتاق بسیار تاریك قیرگون است. نبود هرگونه نوری در اتاق، سبب افزایش تباین و نمایان تر شدن نویسه ها می شود.البته این كار، در بسیاری از موارد امكان پذیر نیست.زیرا فعالیتهای دیگری نیز وجود دارند كه به نور محیطی نیازمند هستند( مانند ارتباطات با دیگر همكاران و... ). با افزایش روشنایی محیط كار، میزان و شدت خیرگی ناشی از صفحة نمایش بیشتر می شود. مقدار روشنایی استاندارد محیط كار با رایانه
500-300 لوكس می باشد.
چندین روش گوناگون برای كاهش بازتاش صفحة نمایش وجود دارند كه عبارتند از:
1- پنجره ها را با استفاده از پردة پارچه ای، پردة افقی یا عمودی بطور كامل یا جزیی بپوشانید.این وسایل میتوان در جایی نصب كردكه پوشانندة نور خورشید بوده و در عین حال كاربران چشم انداز بیرونی نیز داشته باشند.در بیشتر موارد، پرده های افقی چشم انداز بیرون را از بین می برند.
2- منابع روشنایی را در جای مناسب نصب كنید.چراغها باید در دو سوی كاربر استقرار یابند، نه در جلو یا پشت سر او، زیرا در چنین جاهایی چراغها سبب خیرگی مستقیم، خیرگی غیر مستقیم و بازتاب شدید نور می شوند.
3- از روشنایی هدایت شده استفاده كنید.
4- موقعیت رایانه می بایست به گونه ای باشد كه كاربر روبروی پنجره قرار نگیرد.زیرا اختلاف درخشندگی بسیار شدید كه میان صفحة نمایش و پنجره بوجود می آید، سبب ناراحتی ناشی از خیرگی می شود.همچنین كاربر نبایستی پشت به پنجره قرار گیرد زیرا بازتابش نوری كه از پنجره به صفحه نمایش می رسد اجتناب ناپذیر است.صفحة نمایش باید نسبت به پنجره در زاویة 90 درجه قرار بگیرد. همچنین می توان موقعیت رایانه را از ناحیة روشن دفتر كار، به ناحیة تاریكتر منتقل كرد.این كار،تباین زمینه و نویسه ها را بهبود می بخشد.
5 - صفحة نمایش را بچرخانید، بطوریكه بازتابش نور چراغهای سقفی و دیگر منابع روشنایی از روی صفحه، كنترل شود.
6 - استفاده از فیلترهای كاهندة بازتابش نور نیز توصیه می شود.